Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Gül Eryılmaz, insanların kusurlardan neden ders çıkaramadığı ve bunun beynin işleyişi, ruhsal güvenlik ve karşılanmamış duygusal gereksinimlerle nasıl alakalı olduğu hakkında açıklamalarda bulundu.
Hatalardan ders çıkarmak hayati bir beceri!
Günümüzde bilgiye ulaşmanın çok kolay olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Gül Eryılmaz, “Hatta bir devir ‘bilgi ekonomisi’nden kelam ederken, bugün artık asıl problemin bilgiyi pratiğe dökebilmek olduğu bir evreye geldik.” dedi.
Bilmenin hâlâ değerli olduğunu lakin bildiğini hayata geçirebilmenin çok daha bedelli hâle geldiğini kaydeden Prof. Dr. Eryılmaz, “Buna rağmen birden fazla vakit tıpkı yanılgıları tekrar tekrar yapabiliyoruz. Kendimize kızıyor, ‘bir daha yapmayacağım’ diyoruz lakin emsal durumlarda yeniden tıpkı davranışı sergilediğimizi fark ediyoruz. Halbuki yanılgılardan ders çıkarmak hayati bir marifettir. İnsan bir yolda düştüyse, ya o yoldan bir daha geçmez ya da geçerse daha temkinli olur. Beyin olağan kurallarda bunu öğrenir. Lakin kimi durumlarda bu sistem çalışmaz.” formunda konuştu.
Beyin bir durumu ‘tehdit’ olarak algıladığında, öğrenen beynin devresi kapanıyor!
Hataları tahlil eden, manalandıran ve strateji geliştiren yapının beyin korteksi olduğunu aktaran Prof. Dr. Gül Eryılmaz, “Korteks, öğrenen beyindir. Lakin bu yapının çabucak altında, tehlikeye hassas olan duygusal beyin bulunur. Beyin bir durumu ‘tehdit’ olarak algıladığında, bu duygusal merkez süratle devreye girer ve öğrenen beynin adeta fişini çeker. Bu durumda; öğrenme modu kapanır, savunma ve refleks davranışlar artar, gerilim hormonları (özellikle kortizol) salgılanır. Kortizol öğrenmeyi daha da zorlaştırır. Yani kişi yanılgıyı yaşadığı anda, tam da ders çıkarılması gereken noktada, beyin öğrenmeye kapalı hâle gelir.” açıklamasını yaptı.
Bazı kusurların kaynağı ruhsal ihtiyaçlar!
Araştırmaların, bilhassa kurumlarda ruhsal güvenlik olan ortamlarda insanların yanlışlardan daha fazla ders çıkarabildiğini gösterdiğini söz eden Prof. Dr. Gül Eryılmaz, “Eğer kişi yanılgı yaptığında cezalandırılacağını, eleştirileceğini ya da dışlanacağını düşünüyorsa, beyin bu durumu tehdit olarak algılar ve öğrenme azalır.” dedi.
Beynin, bulunduğu ortamın inançlı mi yoksa tehditkâr mı olduğuna daima karar verdiğine işaret eden Prof. Dr. Eryılmaz, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bazı yanılgıların ardında saklı ruhsal gereksinimler vardır. Örneğin meskene yeni bir kardeş geldiğinde, büyük çocuğun daha evvel yapmadığı davranışları sergilemesi bir ‘hata’ üzere görünür. Meğer bu davranışlar birçok vakit şu soruyu taşır; ‘Hâlâ seviliyor muyum? Pahalı miyim?’
Bu durum yetişkinlikte de devam eder. Birtakım bireyler ilgilerinde daima test eder, kovalar, tekrar tekrar birebir kusurları yapar. Özür diler, ‘bir daha yapmayacağım’ der lakin davranış değişmez. Zira altta yatan bedel görülme, fark edilme, sevilme gereksinimi karşılanmamıştır.
Sadece başarılı olduğunda sevildiğine inanan, yalnızca çok çalıştığında pahalı olduğunu düşünen ya da çok fedakâr olan şahıslarda de emsal bir döngü görülür. Karşılık alamadıklarında ağır hayal kırıklığı, suçluluk ve öfke yaşarlar. Aslında bu yanlışlar, hudut koyma ve gereksinim söz etme konusundaki bir bilgi eksikliğine işaret eder.”
Her kusur makûs değildir, kimileri yeni bir farkındalığın kapısını aralar!
Beynin, geçmişte işe yaramış bir davranışı değiştirmeye dirençli olduğunu hatırlatan Prof. Dr. Gül Eryılmaz, “Örneğin çocukken sessiz kaldığınızda daha az azar işittiyseniz, bu strateji sizi korumuştur. Beyin bunu kaydeder ve yetişkinlikte de benzeri durumlarda birebir davranışı sürdürür.” dedi.
“Kişi bir yanılgı sonrası durup düşünmüyorsa, davranışını sorgulamıyorsa, beyin ‘bu işe yarıyor’ diyerek onu tekrarlar.” Prof. Dr. Eryılmaz, “Bazı hatalar ise kişinin artık değiştiğini gösterir. Daha evvel rahatsız olmayan bir durum artık suçluluk ya da pişmanlık yaratıyorsa, bu içsel bir dönüşümün işaretidir. Bu yüzden her yanılgı makus değildir; kimileri yeni bir farkındalığın kapısını ortalar.” değerlendirmesini yaptı.
Beyin yanılgılardan ders çıkarma kapasitesine sahip; değerli olan, ona gerçek ortamı sağlamak!
Hatalardan ders çıkarabilmek için evvel beyni tanımak gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Gül Eryılmaz, “Öğrenen beyin devresini etkin tutmak temeldir.” dedi.
Hata karşısında yapılabilecek birinci ve en kolay şeyin ‘nefes almak’ olduğunu aktaran Prof. Dr. Gül Eryılmaz, sözlerini şöyle tamamladı:
“Derin nefes, beyne oksijen taşır ve tehlike algısını küçültür. Tehlike azaldıkça öğrenme devresi tekrar açılmaya başlar. Su, doğal bir sakinleştiricidir. Dikkat ve öğrenme ile direkt bağlıdır. Kendine kızmak, ‘bir daha yapmayacaksın!’ üzere iç konuşmalar öğrenen beyni kapatır. Bunun yerine ‘şu an kıymetlendirmek için hakikat vakitte değilim, sonra bakacağım’ demek öğrenmeyi korur.
Bir başkası topraklamadır. Topraklama demek ayaklarınızı yere koyduğunuzu hissetmek demektir. Etrafınıza bakmak, gördüklerinizi ve duyduklarınızı fark etmek dikkati şimdiye getirir. Beyni geçmiş yanlışlardan ve gelecek korkularından uzaklaştırır. Uyku sırasında beyin kusurları ayıklar, toksinleri temizler ve yeni yollar oluşturur. Uykusuzluk yalnızca yorgunluk değil, zihinsel kirlenme yaratır. Yanılgı sonrası dopamin azalır; her şey tatsızlaşır. Yürüyüş ve soğuk uygulamalar dopamini artırarak öğrenmeyi takviyeler.
Hatalardan ders çıkarmak; şefkatten, inançlı münasebetlerden ve kendini yenileyebilmekten geçer. Beyin esasen yanılgılardan ders çıkarma kapasitesine sahiptir. Kıymetli olan, ona hakikat ortamı sağlamaktır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
